دين زرتشت

.:

دين زرتشت

الف – دين زرتشت:

از قديمي‌ترين دينهايي كه مردم را به ستايش خداوند يكتا دعوت نموده و از بت‌پرستي منع كرد، دين زرتشت است. دين زرتشت از قديمي‌ترين دينهاي رسمي ايرانيان بوده است.

بنيان‌گذار اين دين، زرتشت يا زردشت است كه در اوستا «زره توشتره» نيز آمده است. پدرش «پوروشسب» و مادرش «دغدوا»، از خانواده «سپيتمنه» بوده است. او در زمان شهرياري گشتاسب در خوارزم (بلخ) مي‌زيسته. عده‌‌اي او را اهل آذربايجان و گروهي اهل ري مي‌دانند. وي در سن سي سالگي به پيغمبري رسيد و از سن چهل‌سالگي به تبليغ پرداخت. تاريخ تولّد زرتشت دقيقاً مشخّص نيست.

برخي تولّد او را ۶۲۸ قبل از ميلاد و درگذشت او را سال ۵۵۸ قبل از ميلاد مي معتقدند در سن ۷۷ سالگي در جنگ با تورانيان كه به بلخ حمله كرده بودند كشته شده است. گروهي زندگي زرتشت را به ۱۰۰۰ قبل از ميلاد دانند و يعني قبل از تشكيل دولت ماد نسبت مي‌دهند.

پرستشگاه هاي زرتشتيان :

پرستشگاههاي زرتشتيان را آتشگاه مي‌گويند كه مهمترين آنها در اصفهان در كوه آتشگاه بوده است. اين كوه در ۸ كيلومتري غرب اصفهان و در سه كيلومتري جنوب سِدِه است. شهرت سده نيز به واسطه همين كوه آتشگاه است. اين كوه در حقيقت تپه‌اي است به ارتفاع هزار متر كه در منطقه حاصلخيز ماربين اصفهان قرار دارد.

مسعودي در كتاب «مروج الذهب» دربارة كوه آتشگاه نوشته است كه؛ اين كوه يكي از هفت پرسشتگاه بت‌پرستان بوده است به اين معني كه در معبدي كه بر روي اين كوه ساخته بودند، بت‌هايي وجود داشته و مورد ستايش و پرستش قرار مي‌گرفته است. حافظ ابونعيم در كتاب «ذكر تاريخ اصفهان» از هفت شهر در منطقة اصفهان ياد مي‌كند كه يكي از انها به نام «مهرين» تا ظهور اسلام نيز وجود داشته و در كنار اين كوه بوده است. در زمان ساسانيان اين معبد پرستش بت را خراب كردند و لوازم و آلات آن را بيرون ريخته و اردشير بابكان آن را با تغييراتي تبديل به آتشگاههاي اصفهان به شمار مي‌آمد. اين آتشكده به صورت قلعة هشت گوشه، با خشتهاي بزرگ، روي سنگهاي طبيعي ساخته شده است. مدخلها هلالي شكل و كف ساختمان، در وسط برآمدگي داشته كه آتشدان بر روي آن ساخته شده بود و به نام «آتش مجوس» شهرت داشت.

آتشكده‌هاي اصفهان :

غير از آتشكدة كوه آتشگاه، در اصفهان آتشكده‌هاي ديگر نيز وجود داشته كه عبارت‌اند از:

۱- مسجد جامع اصفهان كه ابتدا آتشگاه بوده و پس از هجوم و تسلط اعراب به افهان با تغييراتي تبديل به مسجد شده است.

۲- آتشدان سنگي سميرم كه مربوط به دوران هخامنشيان است.

۳-آتشكدة «زُروان» كه بناي آن متعلق به زمان ساسانيان است.

۴- آتشكدة «مهر» در زمان اردشير ساخته شده و در منطقة اردستان قرار دارد.

۵- آتشكدة «رستاق» كه در «انارآباد» قرار دارد و گشتاسب كياني آن را بنا نهاده است.

۶- آتشكدة شاپور ذوالاكتاف نيز در دهكدة «جروان» جي قرار دارد و به نام آتشكدة «سروش آذران» شهرت داشته است.

همچنين چندين آتشكده ديگر كه بر اثر مرور زمان و يورش بيگانگان ومخالفان نابود، يا از اهميّت و اعتبار افتاده است. از جمله، آتشكدة «قلعه‌بزي» كه در زمان ملكشاه جز حصار اطراف آن بقيه را خراب كردند. همچنين آتشكده‌اي در قرية «دارك» يا «ارزنان» كه خراب شده است.

زرتشتيان به روح اعتقا دارند و آن را «فَرَوَشي» مي‌نامند و براي فَرَوشيهاي اجداد خود نماز و دعا مي‌خوانند و قرباني مي‌كنند. هر موجود مرده را نجس مي‌دانند و براي اينكه خاك و آب آلوده نشود مردگان خود را در محفظة سرباز قرار مي‌دهند تا طعمة پرندگان شوند. مگس و مورچه و كرم و حشرات موزي را كه مردگان را مي‌خورند، پليد مي‌دانند و آنها را مانند شيطان«انگره‌مينو» مي‌نامند و پيوسته از سحر و جادو و بت، دوري مي‌جويند. به كشت وزرع، به خصوص كاشتن گندم بسيار علاقه دارند و معتقدند «هر كس گندم مي‌كارد، نيكي مي‌افشاند.» بزرگترين گناه را دروغ مي‌دانند. بازار را محل دروغ و تزويرمي‌انگارند و سعي مي‌كنند بچه‌ها را از بازار دور نگه دارند و مدارس آنها نزديك بازار نباشد.

آيين افروختن آتش در آتشكده‌ها :

براي روشن كردن آتشكده ابتداموبد حمّام كرده، خود را شست و شو مي‌دهد. سپس لباس سپيد مي‌پوشد. قطعات چوب صندل را كه قبلاً تراشيده شده بر روي آتشدان قرار مي‌دهد و بدون دخالت دست، با قاشق بلند مخصوصي كه روزني در وسط آن هست، براده‌هاي چوب صندل خوشبو را روي چوبها مي‌ريزد و در حاليكه دعاي مخصوص را مي‌خواند، آتشدان را روشن مي‌كند . براي اين كه آتش را با دَم (تنفس) خود آلوده نكنند، جلو دهان و بيني را با پارچة سفيد۱۶ آتشگاه مي‌دانند، مهمترين روز مقدّس‌ترين آتش را، آتش نيايش را نوروز مي شمارند. پس از و نازكي مي‌پوشانند. انجام نيايش و دعا و نماز، موبد به عنوان تيمّن و تبرّك مقدار كمياز خاكستر آتشدان را به نمازگزاران مي‌دهد و آنها اندكي از اين خاكستر را جهت كسب فيض و بركت به صورت خود مي‌مالند.