مهندسی فضای سبز دانشگاه ازاد خوراسگان

عدم پذیرش باغ رسمی فرانسوی توسط انگلستان منجر به جنبش باغ منظر انگلیسی شد: تصور طبیعت به عنوان پدیده­ای ساده، زیبا و خوب (باغ­های فرانسوی بسیار صلب، پرشکوه و غیر طبیعی هستند.) تعریف مجدد زیبایی توسط دانشوران؛ اجسام موجود در منظر بکر دارای زیبایی ذاتی و باطنی هستند. طبیعت، محیطی طبیعی است نه به عنوان چیزی که بایستی رام و سازماندهی گردد.

-         طراحی باغ در سبک روستایی نشانه­ای از اصول اخلاقی: « روح مکان» جانشین تقارن و تسلط محور مرکزی شد. منظر ایده­آل انگلیسی: بهشتی روستایی و ساده یا آرکادین (Arcadian).

-         ویلاهای واقع در حومه شهر نقطه مقابل زندگی در شهر بودند.

-         سفر به اطراف اروپا موجب دیدن کارهای بزرگ هنری و معماری از نزدیک و بردن آن ایده­ها به انگلستان و خلق مجدد آنها از هنر کلاسیک شد.

-         تلقی باغ به عنوان مجموعه­ای از فضاهای خارجی برای میهمانی­های چای، تفریح و مطالعه

·        عکس العمل منفی هنرمندان، فلاسفه، باغبانان و به خصوص نویسندگان در برابر فلسفه منظر سازی فرانسه که در حومه شهرهای انگلستان نفوذ کرده بود. به شکل پذیرش باغ رسمی فرانسوی جلوه کرد.

نکته : باغ­های منظر ایتالیایی – باغ­های منظر فرانسوی – باغ­های منظر انگلیسی هر سه :

-         بنا شده بر اساس مفاهیمی از گذشته       - تقویت سبک فوق         - برخلاف هر چیزی که پیش از آن انجام شده بود.

·        راهکارهایی برای دستیابی به یک منظر روستایی:

-         فرم های مواج رودخانه و دریاچه­ها؛ ایجاد خطای بصری و باعث شدن تصوری از وسعت های پهناور آب

-         قراردادن گیاهان در توده-های تغییر یافته در بالای تپه­ها جهت تسطیح زمین طبیعی؛ هدایت چشم در امتداد زمین و هدایت بیننده به درون منظر

-         کاشت درختان بزرگ سوزنی برگ و چوب سخت همراه با درختچه­های زینتی کاشته شده در چمنزارها در زیر درختان بزرگ

-         طراحی مسیر یک ملک به طور غالب در امتدا پیچ؛ ایجاد مناظر یکپارچه و حضور حیواناتی مثل آهو و گاو در آنجا جهت روح بخشیدن

-         نرده کوتاه، نهر یا خندق به قدر کافی و عمیق ( تحت عنوان هاها) و به عنوان مانعی برای حیوانات. نرده کوتاه تا حد امکان نامرئی طراحی می­شد تا خطای بصری ایجاد نکند و امکان تصور باغ و زمین­های اطراف بصورت یکپارچه فراهم شود.

-         تحسین گیاهان به دلیل فرم ذاتی خود ( بجای هرس شدن، قیچی شدن و به شکل ظاهری دلخواه درآمدن)

* گیاهان قابل استفاده بیشتر در منظر انگلیسی :

درختان کاج، صنوبر، نمدار، چنار، گردو، سدروس، چای ، لاله، ماگنولیای تابستانه، یاس خوشه­ای ، نارون آمریکایی و ...

·        باغهای سنتی قدیمی : کاشت درخت و درختچه ها با نظم ردیفی، ایجاد تپه ماهور، برکه و دریاچه­های مصنوعی (ماهور: پستی و بلندی زمین، زمین ناهموار، دره کوه)، خیابان­های کم عرض پوشیده از درختان در دو طرف، کاشت تک درخت در فضاهای بزرگ بعنوان عامل تأکید، استفاده از خطای چشم انسان در ترکیب بندی رنگ­ها

·        با­غ­های رسمی و هندسی:

1.       دوران جدید باغ­سازی (1558-1603م.)؛ باغ­های مستطیل شکل و با حصار، انواع گیاهان زینتی مثمر و غیر مثمر، گل­های فصلی، کاشت هندسی و شمشادها در اطراف، گیاهان هرس شده، مجسمه، فواره، و حوض

2.       دوران باغ­سازی به سبک خاص انگلیسی(1603-1625م.)؛ استفاده از خطوط مستقیم و نقوش رسمی، افزایش وسعت باغ­ها، پیاده­روها عریض تر، مقدار گلکاری کمتر، قدرت افراد متمکن برای احداث باغ و احداث باغچه­های گل در اطراف خانه­های مسکونی و جعبه­های گل پشت پنجره ساختمان توسط سایرین

* باغ­های طبیعی و سبک آزاد: در قرن 18م. همزمان با گرایش مردم به آزادی، انتقادها از نظم باغ­های دوره رنسانس بخصوص طرح­های رسمی ( پرهزینه و پر زحمت) شروع شد؛ بازسازی مناظر تابلوهای نقاشی (فرم به مثابه بازتاب بیان فردی و درونی که دنیای بیرونی را متعادل می­سازد.)، شور احساس و عواطف فردی و تخیل، حذف نظم و ترتیب تقارن توسط:

-         عدم توجه به خط پیاده­روهای مستقیم و هندسی مخالف حالت طبیعی                - احداث معابد و ساختمان­های شبیه خرابه آثار تاریخی در وسط باغ­ها

-         کاشت درختان خشک در باغ برای ایجاد حالت رومانتیک           - تخریب باغ­های رسمی و فوق العاده زیبا و تغییر آنها به فرم جدید.

عوامل عمده مؤثر در باغ­سازی این دوره؛ شکل گیری نگرش­های رمانتی سیسم و ناتورالیسم و نوسان بین این دو جنبش و تأثیر نفوذ فرهنگ باغ­سازی کشورهای شرقی، الهام از نقاشی منظر نقاشان فرانسه بخصوص کلودلورن و گاسپارو پوسن( جنبش نوین نقاشی انگلستان: پرافائلیسم)

·        جنبش رمانتی سیسم در باغ­سازی انگلستان از 18م. شکل گرفت و تداوم آن باعث اشاعه در سایر کشورهای اروپایی گشت.

·        احداث اولین باغ­های سبک طبیعی انگلیسی در سال 1720م. بود.

 

* باغ­های دوره ویکتورین (1820 – 1880م.): در این دوره باغ­ها مکانی برای حداکثر ممکن رشد گیاهان (باغ­ها تصویری از طبیعت نبودند).

-         ترکیبی از مفاهیم طراحی ایتالیایی، فرانسوی، انگلیسی و چینی    

-         طرح باغ التقاطی : مجمعه­ای از پارترها، مسیرهای پرپیچ و خم، مجسمه

-         تبدیل باغ­ها به مجموعه گیاهی بیگانه­ای از درختان، درختچه­ها و گیاهان علفی وارد شده از خارج

-         عدم استفاده از فرم­های گیاهی بصورت منفرد

-         باغچه­بندی : عنصر طراحی متداول در باغ­ها کاشته شدن گیاهان یکساله ( پرورش یافته در گلخانه) جهت ایجاد الگوهای فرش گونه نمونه: مرتب سازی گیاهان جهت ایجاد فرم ستاره­ای و ...

-         گیاهان موجود در باغ­های این دوره: درخت ابریشم، گل میمون، بگونیا، گل ستاره­ای، گل گندم، شبه سرو، داوودی، میخک، شمشاد سفیدال، گل مروارید، گل حنا، گل جعفری، شوکران و آهار

* باغ های دوره ادواردین (Edwardian ) (1880- 191 م.) : این عصر در انگلستان از طریق کار دو متخصص گیاهی تعریف می­شود : ویلیام رابینسون (William Rabinson) پدر باغ گل انگلیسی و صاحب کتاب «باغ وحشی»(The Wild Garden) و گرترود جکیل (Gertrude Jekyll).

·        کار این دو در اواخر سال­های 1970 و 1980 میلادی در انگلستان و آمریکا توسعه یافت و تا کنون نیز ادامه دارد.

باغ این دوره از طریق ترکیب با طرح رسمی و کاشت طبیعی و انبوه از سایر باغ­ها تمیز داده می­شد. طراحی بسایری از آنها توسط «سر اودین لوتینز» (Sir Edwin Lutyens) همراه با « گرترود جکیل» انجام شده؛ نمایش و ادامه خطوط خانه به بیرون و در امتداد مسیرها و تکرار، فرم­ها ومصالح خانه باعث افزایش اندازه ظاهری خانه وباغ و کاشت انبوه گیاهان سبب ملایم سازی این فرم­ها است. سایر مشخصات باغ­های این دوره در مشخصات کارهای روبینسونو جکیل در ادامه ذکر شده است.

-         گیاهان استفاده شده این دوره : آلکمیلا، آنمون، آرتمیسزیا، آزالیا، گل استکانی، یاس بنفش وحشی، میخک، فرفیون، هوچرا، هوستا، زنبق، لابرنوم، اسطوخودوس، رودوندرون، گلسرخ، سانتولینا، سرم، گوش بره بوصیر، بنگ سفید

-         باغ سازی امروزه سعی بر ایجاد عدم تقارن در باغ­های انگلیسی، ایجاد پرچین های کوتاه، حفظ درختان کهن، ایجاد برکه­های کوچک سنگ چین­های نامنظم در فضای چمن، دخل و تصرف در طبیعت با استفاده از وسایل مدرن و تکنیکی پیشرفته قرن دارد.

کلیاتی چند راجع به باغ­سازی انگلستان:

-         هنر باغ­سازی انگلستان با فرهنگ رمانتیک این کشور همبستگی دارد.

-         تغییر و تحولات در روند باغ­سازی ناشی از ابتکارات هنرمندان و جهان­بینی حاکم بر آن کشور نشأت گرفته است.

-         انگلستان دارای باغ­های قدیمی و پارک­های افسانه­ای از گذشته­های دور بوده است. امروزه شماری از این باغ­ها جزء منابع طبیعی ناحیه­ای، منابع طبیعی ملی، منابع طبیعی جنگلی و منابع خصوصی دسته­بندی می­شوند.

معماران و طراحان انگلستان با دیدگاه­های متفاوت:

-         ویلیام کنت (William Kent) (1685م.) : توجه به فلسفه « همه طبیعت یک باغ است»؛ ایجاد پرچین در پیرامون باغ­ها. نمونه: منطقه روسام درآکسفورد

-         لانسلوت کیپبلیتی براون(Lancelot Capability Brown) : در راستای ایده کنت، استفاده از چهارچوب­هایی در گرداگرد پارک­ها افزایش اندازه و مقدار چمن­کاری، کاشت ردیف های درختان و درختچه­های متفاوت، ایجاد زمین با پستی و بلندی خاص، کاهش ارتفاع تپه­ها و کاهش دامنه شیب و احداث نهرها و دریاچه های مصنوعی

-         هامفری رپتون ( Humphrey Repton) (1750 – 1881م.): شروع به کار در 1780م.، اولین طراح سبک باغ آزاد انگلیسی که با طراحی­های او این سبک به اوج خود رسید و مفهوم پارک­های امروزی انگلیسی را مطرح کرد. باغ­های احداث شده وی نشان دهنده کامل حالات طبیعت کوچک، کاشت تعادلی درختان، استفاده از سطوح چمن کاری شده در مقیاس وسیع و کاشت انبوه درختان و درختچه ها است.

-         ویلیام روبینسون (William Robinson) : ابداع حاشیه گلکاری در باغ و پارک

-         گرترود جیکل (Gertrude Jekykll) :

-         تعدیل هندسه فضا و فرم­ها با استفاده از مرز گیاهان چند ساله : 1- باغچه های باریک و بلندی که در آن گیاهان چند ساله کاشته شده و خطی ایجاد می­کرد که از ارزش فرم می­کاست و 2- سهولت استفاده از گیاهان چوبی و علفی در ایجاد مرز.

-         ایجاد مکان­های سرپوشیده از گیاهان خوشبو جهت استراحت     - ایجاد پله­های پوشیده از خزه

-         نحوه کاربرد پیکره­ها د رترکیب بندی کلی باغ، استفاده از آلاچیق­ها و ایوان­های سرپوشیده(Loggia)

-         تأکید بر گیاهان چند ساله به عنوان ابزاری ماندگار در طراحی     - داربست­های پوشیده از گل­های رنگارنگ

-         هدف وی حذف ایده باغ گل به عنوان نمونه مشخص و منفرد قرار گرفته به صورت هندسی در یک سمت خانه و حذف باغچه با هدف پرورش گیاهان چند ساله و درختچه ها به صورت وحشی و کشف آنها به صورت توده­ای و قطعات بزرگ و نامنظم         - ترکیب رنگ­ها و فرم ها در توده­ای بزرگ گیاهان

-         ویلیام چمبرز (William Chembers) : احداث باغ گیاه شناسی سلطنتی کیو (Kew Garden) (در قرن 18م) که مخلوطی از سبک آزاد وسبک باغ­های خاور دور (چین) معروف به سبک کلاسیک باغ­های انگلیسی بود.

* نمونه  باغ­سازی ­های طبیعی :

باغ استوهاوس :

-         در 1735 م به وسیله ونبورگ، بریچمن و در 1763م. به وسیله کنت

-         روند تکاملی پارک منظره­ای در انگلستان مشخص می­شود.

-         پارک، ویلا، روستا         - کشف و تنوع مناظر موجب حرکت در تمامی بخش­های پارک می­شود.

-         تم اصلی پارک، حرکت و زندگی است ؛ جایگزین تماشا و ستایش فضاهای نمایشی پارک­های لونوتر

 باغ روشام:

-         شروع پارک از یک زمین گلف و رسیدن به یک مجسمه در انتها

-         حالت طبیعی و روستایی دارد که یک سبک باغ­سازی در انگلستان است.

-         دارای طرح­های مارپیچ          - در 1740م. در نزدیکی آکسفورد، کنار رودخانه Cherwell توسط کنت

-         قرار­گیری پارک در وسط یک چنگل و وجود آبنما­ها، گلادیاتورها و مجسمه های فراوان در آن (مجسمه ونوس در گودی قرار گرفته و مجسمه آپولون در روی بلندی واقع شده است.)

-         برای دیدن منظر تمام باغ، باید حرکت کرد و در یک دید، نمی توان دید.

باغ استورهد :

-         در سال 1725م.                                   – از لحاظ مساحت بزرگتر از باغ روشام

-         زمین مورد استفاده این باغ در یک گودی قرار گرفته است که در اطراف آن تپه­ها وجود دارند.

-         پارکی است موضوعی؛ عناصر موجود در پارک معابد، پل­های سنگی، کلبه روستایی، برج­ها، غارها و مجسمه­های بیان کننده داستان­های اساطیری

-         فلسفه موجود در باغ یک سیکل زندگی را بیان می­کند (تولد، مرگ، تولد دوباره. تولد: به عظمت رسیدن امپراطوری رم، مرگ: امپراطوری رم تمام می­شود، تولد دوباره: به وجود آمدن امپراطوری بریتانیا در انگلستان)